Mae tegwch wrth wraidd ein cyngor ar gyfer cymwysterau'r flwyddyn nesaf, gan Philip Blaker

Tegwch. Mae'r un gair hwnnw'n crynhoi ein cyngor ar gyfer dyfarnu cymwysterau yr haf nesaf.

Tegwch i ddysgwyr sy'n astudio ar gyfer cam nesaf eu bywydau. A thegwch i athrawon sydd â'r dasg anodd o sicrhau bod dysgwyr yn cael digon o oriau addysgu yn ystod y flwyddyn. 

Y gwir amdani yw ein bod i gyd yn wynebu cyfnod o anhrefn dros y flwyddyn nesaf oherwydd pandemig y coronafeirws COVID-19. Dyw addysg ddim yn eithriad. 

Mae tarfu ar wersi yn anochel, gan fod disgyblion yn mynd yn sâl gyda COVID-19 neu'n gorfod hunanynysu ar ôl i gyd-ddysgwr, ffrind neu berthynas ddal y feirws. 

Mae'n golygu y bydd nifer yr oriau a dreulir yn dysgu yn cael eu lleihau i lawer o ddisgyblion. Yr wythnos hon clywsom fod 47,000 o ddisgyblion wedi colli'r ysgol yn ystod yr wythnos cyn y cyfnod atal byr yng Nghymru oherwydd salwch neu hunanynysu. Mae hyn yn amser na fyddant byth yn ei gael yn ôl. 

Mae'n rhoi dysgwyr ac athrawon mewn sefyllfa anodd. Sut y gall dysgwyr ledled Cymru sefyll yr un arholiad ar ddiwedd y flwyddyn os yw addysg rhai wedi cael ei tharfu am wythnosau neu hyd yn oed fisoedd oherwydd y pandemig? 

Dyna pam rydym wedi edrych yn ofalus iawn ar y sefyllfa unigryw hon i ddod o hyd i'r ateb mwyaf teg i bawb. 

Rydym newydd gyhoeddi ein cyngor i Kirsty Williams, y Gweinidog Addysg, na ddylid cynnal arholiadau wedi'u hamserlennu ar gyfer TGAU ac UG yn ystod haf 2021. Yn lle hynny, bydd graddau'n cael eu dyfarnu ar sail gwaith cwrs a set o asesiadau cyffredin a gymerir yn ystod y flwyddyn. 

Byddai angen i ddysgwyr Safon Uwch sefyll un arholiad fesul pwnc, yn ogystal â gwaith cwrs a thasgau gosod, gyda’r hyblygrwydd i sefyll yr arholiad ar adeg wahanol os yw'r dysgwr yn sâl neu’n hunanynysu. 

Mae'r dull a gynigiwyd gennym yn sicrhau bod pob dysgwr yn cael ei drin yn deg. Mae'n golygu y gallant gymryd asesiadau allanol trwy gydol y flwyddyn fel y gellir dyfarnu gradd deg iddynt am eu hymdrechion yr haf nesaf. 

Mae hefyd yn gwneud y sefyllfa anodd hon yn fwy hylaw i ysgolion a cholegau, gan helpu i leihau tarfu ar eu dysgwyr drwy roi rheolaeth iddynt dros pryd a ble y caiff eu dysgwyr eu hasesu. 

Rydym bob amser wedi dweud yn wyneb y pandemig hwn nad oes atebion hawdd. Ond rwy'n credu'n gryf mai'r argymhellion rydym wedi'u cyflwyno yw'r ffordd decaf a mwyaf ymarferol o dan yr amgylchiadau presennol i sicrhau bod dysgwyr yng Nghymru yn cael y graddau y maent wedi gweithio mor galed drostyn nhw.