Beth yn y byd yw safoni ystadegol?

Ar 29 Mehefin, cyhoeddwyd penderfyniadau ar y trefniadau ar gyfer haf 2020. Gwnaethon ni gadarnhau'r nodau a fydd yn sail i'r model safoni ystadegol y bydd CBAC yn ei ddefnyddio i gyfrifo graddau ar gyfer TGAU, UG, Safon Uwch a'r Dystysgrif Her Sgiliau.

Gan Tom Anderson, Pennaeth Ymchwil ac Ystadegau , Cymwysterau Cymru

Cododd nifer o'r rhai a gymerodd ran yn ein hymgynghoriad bwyntiau a chwestiynau ardderchog am safoni. Ond dywedodd rhai pobl eu bod yn teimlo'n ansicr ynghylch beth yw safoni. 

Rydyn ni eisiau egluro safoni mor glir ag sy'n bosibl fel y gall dysgwyr a rhieni ddeall sut y bydd graddau'n cael eu penderfynu. 

Felly, beth yw safoni ystadegol? 

Mae llawer o fanylion am y modelau safoni y bydd angen eu hegluro yn y pen draw. Ond, fel cyflwyniad lefel uchel, bydd safoni yn cyfrifo graddau sydd, at ei gilydd, yn weddol debyg i'r graddau a ddyfernir mewn blynyddoedd eraill. Bydd y dull hwn yn defnyddio'r cyfuniad gorau o’r dystiolaeth sydd ar gael o dan yr amgylchiadau eithriadol hyn.  

Ym mis Mehefin, darparodd pob canolfan radd asesu canolfan a threfn restrol i CBAC ar gyfer pob dysgwr sy'n astudio TGAU, UG, Safon Uwch a'r Dystysgrif Her Sgiliau. Yn dilyn y broses honno, mae dau brif gam i safoni: 

  • Cam 1: Cyfrifo graddau ar gyfer dysgwyr ym mhob canolfan. Bydd CBAC yn cyfrifo set o raddau ar gyfer pob canolfan arholi, fel ysgol 
  • Cam 2: Dyrannu graddau i ddysgwyr unigol. Bydd CBAC yn dyrannu'r set o raddau o gam 1 i ddysgwyr unigol gan ddefnyddio'r drefn restrol a ddarperir gan yr athrawon yn y ganolfan 

Cyfuniad o'r dystiolaeth yn y ddau gam hyn yw cryfder y model.  

Mae gwahanol ddulliau o safoni wedi cael eu hystyried yn fanwl gan fyrddau arholi a rheoleiddwyr cymwysterau ledled y DU.  

Mae data o'r blynyddoedd diwethaf, fel data cyrhaeddiad blaenorol a data hanesyddol canolfannau, yn cael ei ddefnyddio i ddeall pa ddull sy'n debygol o gynhyrchu'r set fwyaf cywir o raddau yng ngham 1. Bydd cywirdeb yn ystyriaeth sylfaenol ar gyfer dewis y dull gweithredu terfynol yng Nghymru. 

Er bod y dulliau safoni sy'n cael eu hystyried ar draws awdurdodaethau yn debyg, bydd rhai gwahaniaethau yn y modelau a ddefnyddir gan CBAC yng Nghymru o'u cymharu ag awdurdodaethau eraill yn y DU.  

Mae hyn oherwydd bod gwahaniaethau mewn systemau addysg a chynllun cymwysterau yn golygu bod y data sydd ar gael i gyfrifo graddau yng ngham 1 yn amrywio. Er enghraifft, mae graddau UG yn dal i gael eu cysylltu â graddau Safon Uwch yng Nghymru a Gogledd Iwerddon, ond yn Lloegr, nid yw gradd UG yn cyfrannu at radd Safon Uwch. 

Awgryma'r ymchwil hyd yma y bydd defnyddio perfformiad UG i gyfrifo'r graddau Safon Uwch yng ngham 1 safoni yn gwella cywirdeb cyffredinol y graddau, o gymharu â pheidio â defnyddio'r dystiolaeth honno. Y rheswm am hyn yw bod yr unedau UG yn cyfrannu 40 y cant i'r radd Safon Uwch derfynol ac oherwydd bod y rhan fwyaf o'r dysgwyr sy'n dilyn Safon Uwch eisoes wedi cael eu dyfarniadau unedau. Felly bydd tystiolaeth o berfformiad UG yn cael ei defnyddio i safoni graddau ar lefel canolfan yng Nghymru. 

Mae'r un ystyriaethau'n berthnasol i rai cymwysterau TGAU, fel Ffiseg, Bioleg a Chemeg, lle mae'r rhan fwyaf o'r dysgwyr a gofrestrwyd yr haf hwn eisoes wedi ennill uned sy'n ffurfio 45% o'r radd gyfan. 

Ar gyfer cymwysterau UG a'r rhan fwyaf o gymwysterau TGAU, mae ymchwil yn awgrymu y gellir defnyddio data amgen yng ngham 1 y model. Dyma fyddai perfformiad diweddar y ganolfan a chyrhaeddiad blaenorol dysgwyr yr haf hwn yn y ganolfan.  

Ar gyfer UG, byddai cyrhaeddiad blaenorol dysgwyr yr haf hwn yn y ganolfan yn seiliedig ar berfformiad TGAU, y gellir ei ddefnyddio i gyfrifo a ddylai canlyniadau yn y ganolfan fod yn uwch neu'n is eleni.  

Ar gyfer TGAU, mae ymchwil yn cael ei gwblhau i sut y gellir defnyddio perfformiad dysgwyr yn asesiadau athrawon cyfnod allweddol 3 a phrofion a gymerir ym mlwyddyn 9 i wneud yr un math o newid i berfformiad diweddar y ganolfan. 

Er y gallai defnyddio'r data hwnnw i gyfrifo graddau TGAU fod yn ddadleuol i rai, dyma hefyd yr unig dystiolaeth gyson sydd ar gael y gellid ei defnyddio i ystyried pa mor gryf yw dysgwyr eleni o gymharu â dysgwyr blaenorol yn y ganolfan.  Mae ymchwil a gwblhawyd hyd yma yn dangos bod y data hwn yn debygol o wella cywirdeb y graddau a gyfrifir yr haf hwn. 

I grynhoi, ar ôl i'r graddau gael eu dyrannu i ddysgwyr gan ddefnyddio'r drefn restrol a ddarperir gan eu hathrawon, dylai dysgwyr gael set deg o raddau ar gyfer eu holl gymwysterau sy'n eu galluogi i symud ymlaen i'r cam nesaf yn eu bywydau. Unwaith y bydd y graddau wedi'u cyfrif ledled Cymru, dylai'r canlyniadau fod yn debyg yn fras i'r blynyddoedd blaenorol, gan ddiogelu hygrededd y graddau hynny a thegwch i ddysgwyr ar draws blynyddoedd. 

Bydd CBAC yn gwneud cynigion terfynol i ni, fel rheoleiddiwr, ar gyfer y modelau safoni. Byddwn yn cymeradwyo'r modelau terfynol i'w defnyddio gan CBAC. 

Rydyn ni’n gweithio ar ddarparu gwybodaeth fwy penodol am y modelau terfynol i'w defnyddio yng Nghymru ar gyfer TGAU, UG, Safon Uwch a'r Dystysgrif Her Sgiliau yn ddiweddarach ym mis Gorffennaf, gyda mwy o fanylion i ddilyn unwaith y bydd dysgwyr wedi cael eu graddau ym mis Awst. 

Cyhoeddwyd 14 Gorffennaf 2020