Iechyd a Gofal Cymdeithasol – Adroddiad ar adolygiad o'r sector

Mae Cymwysterau Cymru yn cyhoeddi adroddiad ar ein hadolygiad o gymwysterau a'r system gymwysterau yn y sector iechyd a gofal cymdeithasol.

Mae'n amlinellu methodoleg yr adolygiad, yn rhoi crynodeb o'r canfyddiadau ac yn rhestru naw ymrwymiad i weithredu a wnawn i fynd i'r afael â'r materion a nodwyd gan yr adolygiad.   Mae'r rhain yn cynnwys cynigion y byddwn yn goruchwylio'r gwaith o ddatblygu cyfres newydd o gymwysterau ym maes iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru: byddwn yn ymgynghori ar ein cynigion o ran sut i weithredu ar hyn ym mis Medi.

Darllenwch y'r adroddiad yma.

Adolygiad o'r sector iechyd a gofal cymdeithasol: Atebion i'ch cwestiynau gan Cymwysterau Cymru

Pam benderfynodd Cymwysterau Cymru ddechrau cyfres o adolygiadau sector?

Sefydlwyd Cymwysterau Cymru y llynedd fel rheoleiddiwr annibynnol cymwysterau yng Nghymru. Gwnaethom ymgymryd â rhaglen sylweddol o waith ar ddiwygio cymwysterau TGAU a Safon Uwch - ond rydym yn cydnabod bod cymwysterau galwedigaethol yr un mor bwysig â chymwysterau cyffredinol. Gallant brofi sgiliau a gwybodaeth dysgwyr cyn iddynt ddechrau gwaith, neu yn y gwaith, boed hynny fel cyflogai, prentis neu ar leoliad.  

Penderfynodd Cymwysterau Cymru i beidio â defnyddio dull gweithredu cyffredinol o ymdrin â chymwysterau galwedigaethol ond i ganolbwyntio ar feysydd gwaith, a elwir yn sectorau. Gwnaethom ddechrau gydag Iechyd a Gofal Cymdeithasol a byddwn yn symud ymlaen at Adeiladu a TG yn hwyrach eleni.   Mae mabwysiadau'r dull gweithredu hwn yn golygu y gallwn ddarganfod a yw'r cymwysterau wir yn profi a oes gan y dysgwyr y wybodaeth a'r sgiliau sydd eu hangen ar gyflogwyr. Ar gyfer pob sector, byddwn yn adolygu'r cymwysterau y mae pobl ifanc yn eu hastudio o 16 oed hyd at lefel reoli, i weld a ydynt yn addas at y diben.

Pam ddewisodd Cymwysterau Cymru iechyd a gofal cymdeithasol fel thema'r adolygiad cyntaf?

Mae mwy o bobl yng Nghymru wedi'u cyflogi yn y sector iechyd a gofal cymdeithasol nag unrhyw sector arall – ac mae nifer y menywod yn hynod o uchel. Caiff cymwysterau eu hystyried yn bwysig iawn yn y sector hwn ac mae pwysau cynyddol ar gyflogwyr i sicrhau bod gan eu staff gymwysterau. Mae'n hanfodol sicrhau bod gofalwyr iechyd yn gwybod sut i ofalu am bobl yn ddiogel a'u bod wir yn rhoi pobl yn gyntaf pan fyddant yn rhoi gofal.

I ba gasgliadau y daeth yr adolygiad?

Daeth Cymwysterau Cymru o hyd i gryn dipyn o arfer da: roedd dysgwyr yn gweithio'n galed i lunio tystiolaeth ac aeth llawer o gydweithwyr gam ymhellach i ddatblygu'r sgiliau hynny. Fodd bynnag, ein barn gyffredinol yw y gallai cymwysterau mewn iechyd a gofal cymdeithasol fod yn fwy effeithiol.

Mae amrywiaeth eang o gymwysterau ar gael, ond nid yw'n hawdd i ddysgwyr ddewis pa gymwysterau i'w hastudio. Weithiau maent yn astudio mwy nag un cymhwyster am nad yw'r un y maent wedi'i ddewis yn union gywir ar gyfer y swydd y byddant yn ei gwneud. Mae rhai o'r cymwysterau, yn enwedig y rheini ar gyfer dysgwyr iau, wedi bodoli ers amser ac nid ydynt mor gyfredol ag y gallent fod. Ac nid yw rhai o'r cymwysterau yn cael eu hasesu mewn ffyrdd sy'n dangos sgiliau gorau'r dysgwyr. Yn gyffredinol, mae gormod o lenwi ffurflenni ac adeiladu portffolio a dim digon o asesu manwl i weld a yw dysgwyr wir yn deall pam bod angen iddynt wneud rhai o'r pethau y maent yn eu gwneud.

A yw gweithwyr iechyd a gofal cymdeithasol yn cael y math o hyfforddiant sydd ei angen arnynt?

Ein cylch gwaith yn bennaf yw edrych ar y cymwysterau ond mae'n anodd gwneud hynny heb weld beth sy'n digwydd o ran hyfforddiant a dysgu. Er bod llawer o hyfforddiant da ar gael, gwelsom fod yr amser y mae'n ei gymryd i gwblhau asesiadau weithiau yn mynd ag amser y byddai'n well ei dreulio yn datblygu gwybodaeth a dealltwriaeth dysgwyr. Os gallwn wella'r broses asesu, efallai y gallem sicrhau bod mwy o amser ar gael ar gyfer dysgu.

 Mae'r adroddiad yn dweud y dylai fod mwy o ffocws ar ofal dementia mewn cymwysterau gofal iechyd – pam?

 Mae nifer y bobl sy'n cael diagnosis o ddementia yn cynyddu, wrth i bobl fyw yn hirach.   Yn ogystal â'r angen i gael arbenigwyr ym maes gofal dementia, mae'n bwysig iawn bod yr holl weithwyr gofal sy'n gweithio gyda phobl hŷn yn gwybod sut i ddarparu gofal a chymorth dementia o ansawdd uchel – p'un a yw hynny mewn cartrefi gofal, mewn gofal iechyd, neu mewn cartrefi pobl. Mae angen i weithwyr gofal wybod am ddementia, a'r materion sy'n gysylltiedig ag ef, i wneud yn siŵr bod eu dull gweithredu yn cefnogi pobl â dementia – a'i gofalwyr – i fyw yn dda.

Y newyddion gwych yw bod Cyngor Gofal Cymru newydd lunio fframwaith dysgu a datblygu dementia i gefnogi hyfforddiant ffurfiol – a bydd hwn yn adnodd defnyddiol iawn pan fyddwn yn meddwl am gymwysterau newydd.

 Mae'n sector pwysig iawn – a all y cyhoedd ymddiried yng nghymwysterau gweithwyr yn y sector hwn?

 Gall y cyhoedd fod â hyder yn y cymwysterau Iechyd a Gofal Cymdeithasol presennol ac yn y gweithlu a dylai fod â hyder ynddynt. Rydym yn awyddus, drwy'r adolygiad hwn, i wneud gwelliannau i'r cymwysterau a fydd yn helpu gweithwyr gofal i ddarparu gofal hyd yn oed yn well i rai o aelodau mwyaf bregus ein cymdeithas.

 Beth sy'n digwydd nesaf?

 Wel, nid adolygiad yw hwn sy'n nodi ystod o broblemau gan adael i bobl eraill eu datrys. Byddwn yn gofyn i gyrff dyfarnu sy'n cynnal y cymwysterau i fynd i'r afael â rhai o'n pryderon cyn gynted â phosibl. Fodd bynnag, yn y tymor hwy, byddwn yn goruchwylio'r broses o ddatblygu cyfres newydd o gymwysterau i ddysgwyr ym maes iechyd a gofal cymdeithasol - gan gynnwys gofal plant - fel bod ganddynt ddewisiadau clir o ran cymwysterau.   Byddwn yn gwneud yn siŵr bod y cymwysterau'n asesu'r sgiliau a'r wybodaeth gywir a bod asesu bob amser yn ystyrlon ac wedi'i gynllunio'n dda. Ni allwn wneud hyn ar ein pen ein hunain, felly rydym yn hapus iawn i gael cymorth Cyngor Gofal Cymru ac amrywiaeth o arbenigwyr a darparwyr dysgu eraill sy'n ymrwymedig i weithio gyda ni i roi'r cymwysterau newydd hyn ar waith dros y blynyddoedd nesaf.

Bydd cyfnod o newid, a gall newid fod yn heriol. Fel rhan o'n cynllun gweithredu rydym yn ymrwymedig i gefnogi athrawon, tiwtoriaid ac aseswyr wrth baratoi ar gyfer y cymwysterau newydd. Mae gennym flynyddoedd prysur o'n blaen!

Beth oedd canfyddiadau'r adolygiad o ran dysgwyr Cymraeg a mynediad at wasanaethau gofal cyfrwng Cymraeg?

Gwnaethom glywed gan nifer o ddysgwyr a fyddai wedi hoffi astudio eu cymwysterau trwy gyfrwng y Gymraeg - ond na wnaethant hynny. Weithiau roedd hyn oherwydd y byddent wedi gorfod dysgu ar wahân i'w ffrindiau, weithiau am y byddai'r trefniadau i farcio eu gwaith wedi cymryd mwy o amser. Rydym yn ymrwymedig i wneud yn siŵr y bydd y cymwysterau newydd ar gael i ddysgwyr trwy gyfrwng y Gymraeg – a bydd cael y gyfres newydd hon o gymwysterau yn golygu na fydd cymaint o brinder aseswyr sy'n siarad Cymraeg.

Ond mae'n rhaid i ni gofio hefyd am anghenion siaradwyr Cymraeg sy'n derbyn gofal. Mae'n bwysig iawn y gall pob gweithiwr gofal gydnabod yr angen i bobl sy'n agored i niwed gyfathrebu yn eu dewis iaith – a byddwn yn gwneud yn siŵr bod yr angen i ddarparu gofal sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn mewn gwlad ddwyieithog wrth wraidd y cymwysterau newydd.